Over het puberende meisjesbrein, de zoektocht naar een nieuwe stam en het herstel van mentorschap
Er komt een moment waarop je dochter verandert.
Het ene moment heb je nog een open, verbonden kind en het volgende moment lijkt ze zich terug te trekken in een wereld waar jij nauwelijks nog toegang toe hebt. Ze reageert kortaf, deelt minder en zoekt haar eigen ruimte. Voor veel ouders voelt dit als een koude douche. Voor moeders kan het erg pijnlijk zijn. Waar is dat meisje gebleven met wie je zo’n hechte band had?
Psycholoog Lisa Damour beschrijft in haar werk over de ontwikkeling van pubermeisjes hoe essentieel deze fase is. Het afscheid nemen van de kindertijd is geen teken dat er iets misgaat in de relatie tussen moeder en dochter. Het is juist een noodzakelijke beweging richting volwassenheid. Een meisje moet innerlijk de moed ontwikkelen om zich los te maken van haar ouders, om zo haar eigen identiteit te kunnen vormen. Wanneer een meisje dit doet betekent het dat ze gezond is en zich veilig genoeg voelt om deze stap te kunnen zetten.
De zoektocht naar een nieuwe stam
Dit hoofdstuk laat heel mooi zien wat er op scholen gebeurt. Na het loskomen volgt vaak een tweede grote beweging: het zoeken naar aansluiting bij een nieuwe groep. Veel meisjes maken dit mee wanneer ze naar de middelbare school gaan. In die nieuwe sociale wereld ontstaan vrijwel altijd hiërarchieën. Er zijn meisjes die als “populair” worden gezien. Maar populariteit betekent hier zelden warmte of veiligheid. Vaak gaat het om sociale macht.
Meisjes willen “erbij” horen. Daarom laten ze soms oude, betrouwbare vriendschappen los om aansluiting te vinden bij meisjes die stoerder lijken, vrijer, of meer status hebben. Hier wordt iets fundamenteels zichtbaar: puberende meisjes zijn op zoek naar rolmodellen.
Onbewust zoeken pubers naar voorbeelden om te volgen, en dit zijn vaak geen gezonde rolmodellen. Damour schrijft in haar boek verder niet over de verloren rol van mentorschap maar daar maak ik een koppeling mee in deze blog.
Onze moderne samenleving heeft jongeren sterk gescheiden naar leeftijd. Op school worden grote groepen kinderen van exact dezelfde leeftijd bij elkaar geplaatst. Ze moeten samen hun sociale wereld vormgeven, vaak zonder dat daar vanzelfsprekend oudere jongeren of volwassenen tussen bewegen die gezond voorbeeldgedrag, begrenzing en veiligheid bieden.
Dus jonge meisjes zijn op zoek naar een nieuwe stam in een nogal onveilige situatie. De stam bevat namelijk niet alle onderdelen om een gezonde veilige stam te zijn.
Emoties die landen bij ouders
Pubers kunnen hun gevoelens intens beleven — en die vaak rechtstreeks bij hun ouders neerleggen. Ze kunnen wanhopig, boos of diep verdrietig lijken. Als ouder kun je daar zwaar door geraakt worden. Tegelijk herstellen jongeren vaak ook weer verrassend snel. Het kan zijn dat je als moeder de hele nacht wakker ligt door het telefoontje met je dochter terwijl zij allang de slappe lach met haar vriendinnen heft.
De strijd met autoriteit en het moment dat het gordijn opzij gaat
In de kindertijd ben jij als ouder vaak nog de held. De tovenaar. Maar ergens in de puberteit wordt dat denkbeeldige gordijn opzijgeschoven. Je kind begint te zien dat jij ook gewoon een mens bent. Iemand die fouten maakt en soms zoekende is. Dit verandert de relatie diepgaand.
Toekomstplannen en de druk om te kiezen
Veel jongvolwassenen zijn nog volop bezig met een diepere zoektocht: wie ben ik eigenlijk en wat past werkelijk bij mij? Misschien hebben jongeren meer tijd nodig om te ontdekken en te experimenteren — maar wel binnen een veilige bedding. Eigenlijk krijgen jonge mensen niet eens de kans om te ontdekken wie zij daadwerkelijk zijn voordat ze al allerlei keuzes moeten maken voor hun loopbaan.
Hier ontbreekt ook iets anders wezenlijks: de Overgangsrite oftwel The Rite of Passage dat nu weer veel aandacht krijgt in bijvoorbeeld Australië. Het instrument van de overgangsrite, of een traject waarin de jongere leert wat het betekent om een volwassene te worden laat dit jonge mens landen in zichzelf en zal zo beter keuzes kunnen maken die echt bij hen passen.
Liefde, seksualiteit en het verlangen om volwassen te lijken
In haar boek beschrijft Damour een zeer belangrijk spanningsveld dat ik vaker tegenkom op het gebied van roekeloos pubergedrag. Enerzijds krijgen ouders vaak het advies om open en eerlijk te praten over seksualiteit, maar ook duidelijk te maken dat seks iets is wat bij volwassenheid hoort.
Tegelijkertijd willen pubers juist graag volwassen zijn. Ze willen bewijzen dat ze geen kind meer zijn. Dat kan zich uiten in gedrag dat geassocieerd wordt met volwassenheid: roken, drinken, grenzen opzoeken — maar ook seksueel actief worden.
Juist daarom kan de boodschap “seks is voor volwassenen” soms onbedoeld een risico met zich meebrengen. Voor sommige jongeren wordt seksualiteit dan een manier om te laten zien dat ze al volwassen zijn. Niet vanuit innerlijke rijpheid of werkelijk verlangen, maar vanuit groepsdruk, bewijsdrang of onzekerheid.
Dit vraagt om een andere vorm van begeleiding. Niet alleen regels of verboden, maar gesprekken over tempo, veiligheid, zelfrespect en het leren voelen wat werkelijk goed is voor jezelf.
Impulsiviteit in een digitale wereld
Ook hier raakt Damour iets fundamenteels. De tijd tussen impuls en handeling is drastisch verkort. Met één klik kan een jongere iets doen wat grote gevolgen heeft. Hoe wij vroeger nog een hele reeks van handelingen moesten uitvoeren om een pikante foto ergens te bezorgen kan dat nu met 1 klik op de knop. Hierdoor is vooral de tijd ontnomen om erover na te denken en er achter te komen dat het niet zo’n verstandig plan is.
Een puber laten opgroeien met verstandig smartphone gebruik is een grote uitdaging van deze tijd. Het advies dat hiervoor gegeven wordt is dat de ouder altijd toegang heeft tot de smartphone en dat deze in de avond ingeleverd word. Hierdoor bouw je in dat pubers minder roekeloos gedrag gaan vertonen.
Het grotere gemis: het verdwijnen van mentorschap
Het bruggetje dat Damour niet legt in haar -verder fanstastische boek- is het verlies van de mentor. In veel traditionele culturen werden jongeren begeleid door meerdere volwassenen. In onze moderne samenleving is deze rol grotendeels verdwenen. Deze volwassenen waren grootouders en aangewezen mentoren zoals een peet of godin-moeder. Deze rol werd later door de kerk verbasterd naar iemand die er op lette dat het meisje wel volgens de regels van het geloof opgroeide en handelde. Daarmee is een belangrijke rol verdwenen.
Eeuwenlang wisten mensen dat opgroeiende jongeren juist in de puberteit behoefte hadden aan Andere volwassenen dan hun ouders, maar wel mensen waarmee ze zich vertrouwd voelden.
Een brug naar een nieuwe vorm van begeleiding
Wat als we opnieuw omgevingen creëren waarin meisjes begeleid worden door iets oudere jonge vrouwen die hen werkelijk zien? Vanuit die vraag ontstaat MoonHood. Niet om ouders te vervangen, maar om een gemeenschap te bouwen rondom opgroeiende meisjes.
Want om volwassen te worden heeft een meisje meer nodig dan alleen haar ouders.
Ze heeft een stam nodig.
