De puberteit wordt vaak gezien als een lastige fase waar kinderen nu eenmaal doorheen moeten. Een periode waarin ouders het zwaar hebben omdat hun kind zich afsluit, minder luistert en het voelt alsof je steeds minder grip op hen hebt. We horen vaak verzuchtingen over “die lastige pubers”, alsof het iets is waar je gewoon doorheen moet en dat vanzelf weer overgaat.
Maar eigenlijk doen we de puberteit daarmee tekort.
De puberteit is namelijk geen willekeurige moeilijke periode, maar een van de belangrijkste transformaties in het leven van een mens. In deze fase verandert een kind in een volwassene. Dat is een enorme overgang. Je beweegt van afhankelijkheid naar onafhankelijkheid. Van een kind dat geleid wordt naar iemand die steeds meer zelf verantwoordelijkheid gaat dragen.
Juist daarom is dit een tijd waarin het zo belangrijk is om jongeren te begeleiden.
De puberteit is het moment waarop je kinderen kunt leren wat verantwoordelijkheid betekent. Niet alleen door regels op te leggen, maar juist door ze ook vrijheid te geven. Vrijheid die hoort bij die verantwoordelijkheid. Door hen de kans te geven te laten zien dat ze ermee om kunnen gaan en dat ze kunnen groeien tot zelfstandige, verantwoordelijke mensen.
In mijn eigen zoektocht naar wat er gebeurt in deze fase, heb ik me ook verdiept in het puberende meisjesbrein. In het boek van Lisa Damour beschrijft zij zeven stappen die meisjes doorlopen tijdens hun ontwikkeling naar volwassenheid. Wat daarin duidelijk naar voren komt, is hoe belangrijk verbinding is tussen ouder en kind.
Maar verbinding behouden betekent niet dat je een strenge ouder moet zijn die vooral straft of beperkingen oplegt. Het gaat er juist om dat je leert hoe je de energie van je kind kunt kanaliseren. Hoe je kunt luisteren naar de behoeften die eronder liggen en hoe je daar op een gezonde manier ruimte aan geeft.
Dat is overigens niet iets waar je pas mee begint wanneer de puberteit al begonnen is. Het fundament daarvoor leg je eigenlijk al vanaf het begin van de opvoeding. Door kinderen verantwoordelijkheid te geven die past bij hun leeftijd. Door vertrouwen op te bouwen. Door te laten zien dat je hen ziet als iemand die kan groeien.
Een ander belangrijk inzicht is dat het afzetten tegen ouders juist een essentieel onderdeel is van deze fase. Een kind dat zich nooit afzet, waar geen spanning of wrijving ontstaat, daar klopt vaak iets niet. Het los willen komen van je ouders is een gezonde en noodzakelijke stap in de ontwikkeling naar zelfstandigheid.
De vraag is dus niet óf dat gebeurt, maar hoe je dat proces begeleidt.
In veel traditionele culturen bestaat daarvoor een belangrijk instrument: een overgangsritueel, een zogenaamde rite of passage. Zo’n ritueel markeert het moment waarop een kind de stap zet richting volwassenheid. Het zegt als het ware: ik zie jou. Je bent niet langer alleen een kind. Je groeit naar een jongvolwassene.
Dat moment van erkenning kan een enorme kracht hebben en gelukkig zie je dit weer steeds meer terugkomen in onze samenleving d.m.v een moderne Rite of Passage.
Het geeft jongeren het gevoel dat hun verandering gezien wordt. Tegelijkertijd opent het de deur naar nieuwe verantwoordelijkheden. Binnen het gezin, in de omgang met anderen, op school en in de gemeenschap. Het is een manier om vertrouwen op te bouwen: jij laat zien dat je verantwoordelijkheid kunt dragen, en wij geven je de ruimte om daarin te groeien.
Als we zo naar de puberteit kijken, verandert het perspectief volledig.
Het is niet langer een fase die je moet “overleven”, maar een periode die je bewust kunt begeleiden. Een tijd waarin jongeren kunnen leren wie ze zijn, waar hun grenzen liggen, wanneer ze nee moeten zeggen en wanneer ze juist voluit ja mogen zeggen tegen het leven.
Het is ook de fase waarin we de volwassenen vormen die onze wereld straks dragen. Mensen die verantwoordelijkheid nemen. Die zorg hebben voor hun gemeenschap. Die weten hoe ze met zichzelf en met anderen om moeten gaan.
Wanneer we de puberteit zo benaderen, wordt het geen worsteling waar je doorheen moet, maar een waardevolle overgang. Een tijd vol groei, soms met tegenslagen en verzet — maar juist dat hoort erbij. Het is een essentieel onderdeel van het proces.
Misschien is de uitnodiging wel om met andere ogen naar deze fase te kijken.
Niet als een probleem dat opgelost moet worden, maar als een kans om jongeren te begeleiden naar volwassenheid.
De puberteit: geen lastige fase, maar een belangrijke overgang